متغير هاي قيفاووسي
مي توان گفت كه متغير هاي قيفاووسي مهم ترين ستارگان تپنده اي هستند كه تغيير پذيري زياد و واضح تري را نشان مي دهند.آنها نام خود را از ستاره دلتا قيفاووس گرفته اند،رده اي از اجرام آسماني را در بر ميگيرند كه در نوار ناپايداري نمودار رنگ-قدر،بالاتر از قدر مطلق حدود1- است.اكثريت ستارگاني كه در اين بخش يافت مي شوند متغير هاي قيفاووسي هستند از اين رو هر ستاره به اندازه كافي پر جرم است كه در بخش نوراني نمودار رنگ-قدر جاي مي گيرد.سر انجام از نوار ناپايداري گذر خواهد كرد و دست كم در دوره اي كوتاه پس از رشته اصلي،به متغير قيفاووسي تبديل مي شود.به موازات تغيير نوراني قيفاووسي،سرعت شعاعي آن نيز در طول چرخه و درست در دوره تناوب تغيير مي كند.
هنگامي كه ستاره اندازه متوسطي دارد،سرعتش حد اكثر است و هنگامي كه اندازه ستاره ماكزيمم يا مينيمم است سرعت به صفر مي رسد .هنگامي كه ستاره منقبض مي شود انتقال به طرف قرمز زياد ان حاكي از اين است كه قسمت اعظم سطح ستاره كه از زمين ديده مي شود،در حال دور شدن است.با رسيدن ستاره به اندازه مينيمم انتقال به طرف قرمز در آن ديده نمي شودزيرا در چنين نقطه اي،حركت جوّ ستاره نسبت به مركز آن متوقف مي شود.در اين موضع ستاره به نورانيت مينيمم نزديك مي شود،پس از اين حالت ستاره انبساط خود را آغاز مي كند و انتقال به طرف آبي از خود نشان ميدهد.
سر انجام گرانش انبساط را متوقف مي سازد و اين در حالتي است كه ستاره، به اندازه و نورانيت ماكزيمم خود رسيده است.دوباره در اين نقطه،سرعت ستاره نسبت به مركز آن صفر مي شود و ديگر انتقالي حاكي از سرعت شعاعي ستاره به چشم نمي خورد.به مواضات انقباض مجدد ستاره،انتقال به طرف قرمز و كاهش نورانيت ظاهر شده و چرخه تكرار مي شود.
جالب است بگويم،يك ستاره آشنا نيز نمونه اي از يك متغير قيفاووسي است،ستاره قطبي يا ستاره شمال .اما تغيير آن اندك است كه با چشم غير مصلح محسوس نيست.در صورتي كه تغييرات دلتا قيفاووس با دوربين هاي دوچشمي آشكار است.

متغير RR شلياقي
گونه اي ديگر از ستارگان متغير كه حتي از متغير هاي قيفاووسي نيز فراوانتر هستند،اجرام كم نور با دوره تناوب كوتاه تري به نام متغير هاي RR شلياقي هستند.نخستين نمونه از اين ستارگان ،ستاره RR در صورت فلكي شلياق است.و نامگذاري نمونه هاي ديگر نيز بر اين مبنا صورت گرفت.
منحني نور و سرعت اين اجرام به منحني نور و سرعت متغير هاي قيفاووسي شبيه است.اما زمان تناوب آنها تنها كسري از يك روز،و در گستره حدود 3/0 تا9/0 روز است.در حالي كه متغير هاي قيفاووسي معمولاًدر ناحيه ستارگان جوان بيشتر يافت مي شوندو عمرشان تنها چند ميليون تاچند صد ميليون سال است.اما متغير هاي شلياقي وجود دارند كه عمرشان چندين ميليارد سال است.نورانيت تمام متغير هاي RR شلياقي تقريباًيكسان است.والتر باده، از رصد خانه ويلسون و پالومار،با قبول اين فرض كه درجه بندي رابطه ي روشنايي-دوره درست است،در صدد جستوجوي ستارگان متغير در كهكشان امرةالمسلسله بر آمد.او توانست از نوعي قيفاووسيان در اين كهكشان،از جمله آنها كه دوره يك روزه داشتند عكس بگيرد.اما نتوانست ستاره اي از نوعRR شلياقي بيابد،حتي اگر چنين ستاره اي قدري برابر با قدر قيفاووسي يك روزه داشته باشد.با بررسي هاي بيشتر روشن شد كه دونوع متغير قيفاووسي وجود دارد:قيفاووسي هاي نوعI- كه در قرص كهكشان مارپيچي،شبيه كهكشان خودمان، يافت مي شوندو قيفاووسي هاي نوع-II كه در هسته و هاله هاي كهكشان مارپيچي و در خوشه هاي كروي كه كهكشان را احاطه كرده انديافت مي شوند.

-متغير هاي نامنظم
ستارگان متغير هم از لحاظ دوره و هم از لحاظ دامنه تغيير ممكن است نامنظم باشند مثلاًتغييرات نور ستاره ميرا از صورت فلكي قيطس،قدر آن در ماكزيمم بين3تا5 و دوره مينيمم بين 3تا10 است.دوره آن در حدود 330 روزاست،اما اين امر بدان معنا نيست كه اين دوره قابل پيش بيني باشد.و اين اطلاعات در يك دوره بدست آمده اند.
ميرا يك ستاره نوع M با گستره دماي سطحي بين 2000تا2600 كلوين است.چنين تغيري در دما ممكن است حداكثر يك افزايش سه برابر در برونداد نور آن ايجاد كند.در اين صورت،عامل ديگر،تغيير اندازه آن است.قطر ميرا قيطس تقريباً300 برابر خورشيد است،اما به هنگام تپش قطر آن 20%،تا360برابر قطر خورشيد افزايش مي يابد كه سبب افزايش 50%در مساحت سطح آن مي شود.با همه اينها هم تغيير دما و هم تغيير ابعاد هنوز نمي تواند توضيحي براي تغيير كلي در بروندادنور اين ستاره باشد.گفته ميشود كه جوّ اين ستاره نيز دستخوش تغييرات شديدي مي شود.
ابط الجوزا،ستاره زيباي آسمان شب،متغير نامنظم ديگري است كه در يك دوره 5تا6ساله يك قدر تغيير مي كند و قطر آن از 500تا750برابر خورشيد منبسط مي شود.

شبه قيفاووسي
در سالهاي دهه 1950 كشف شد كه برخي از ستارگان متغيري كه پيشتر قيفاووسي تلقي ميشدند،درواقع اجسام بسيار متفاوتي هستند.آنها به عنوان اجسامي كه تفاوتهاي مشخص و مسلمي از قيفاووسي هاي معمولي داشتند ،تشخيص داده شدند.اين اجسام منحنيهاي نورتقريباً غير عادي و توزيع دوره تناوب متفاوتي نشان ميدادند.اما در سال 1952 بود كه كشف شد آنها اجرام ذاتاًمتفاوتي هستند،يعني به جاي آنكه به يك جمعيت ستاره اي جوان متعلق باشنداز آن جمعيت هاي ستاره اي پير هستندورابطه دوره تناوب-درخشندگي كاملاًمتفاوتي دارند.اين ستارگان را بر مبناي يك نمونه ي نوراني كه در صورت فلكي سنبله يافت شده بود ، متغير هاي w سنبله اي ونيز بر مبناي نمونه اي ديگر در صورت فلكي ثور،متغير هاي Rv ثوري ناميدند.
رده w سنبله اي،نمونه هايي با دوره تناوب كوتاه تر و رده Rv ثوري،نمونه هايي با دوره تناوب بلند تر متغير هاي شبه قيفاووسي را در بر ميگيرند.

منبع : nightsly/froum.ir